آقطی سیاه   (Sambucus nigra) ( گویش محلی : پیلم و پلم) 

گیاهی علفی به ارتفاع یک تا دو متر که در سراسر منطقه شمال ایران یا فته می شود . معمولاً درکنار جاده‌ها و حاشیه جنگل‌ها و در نواحی مرطوب و سایه‌دار می‌روید .گلهای مجتمع آن رنگ سفید مایل به گلی دارند و پس از رسیدن نیز به میوه های کوچک کروی و به رنگ سیاه مایل به ارغوانی تبدیل می گردند . از تمام قسمت های این گیاه نیز بوی تند و نا مطبوعی متصاعد می شود که وجود آن را در هر منطقه ای که بروید به آسانی نشان می دهد .پوست ، ساقه ، ریشه ، گل ، میوه و دانه این گیاه دارای اثر درما نی است ولی اگر به مقدار زیاد مصرف گردد ، عوارض ناراحت کننده ای بوجود می آورد.

 

برگ‌های آن سبز رنگ، بیضوی، دندانه دار، بیدره و مرکب از ۵ تا ۷ برگچه می‌باشد. اگر برگ‌ها شکسته و مالش داده شود بوی بدی از آن متصاعد می‌شود.همه قسمت سبز گیاه سمی هستند.

 

گلهای آن سفید و خوشه‌ای است که در اواخر بهار ظاهر می‌شود. میوه آقطی سیاه گوشتی، ریز مانند انگور و برنگ آبی سیر می‌باشد. قسمت مورد استفاده این درختچه گل، برگ و پوست داخلی ساقه آن است. آقطی سیاه در ایران در نواحی مازندران، آذربایجان و همدان می‌روید.

 

نامهاي دیگر آقطی : خمان-سبوقه-خمان كبير-آقطي سياه-تر-دارگن-انكوركولي-خمان صغير- پلم یا پیلم ( گویش محلی مازندرانی) -پلخون-شون و آقطي سرخ مي باشد.

خواص داروئی

آقطی سیاه از نظر طب قدیم ایران سرد و خشک است. پوست ثانوی (داخلی) ساقه و ریشه آن از نظر طبی موثرترین قسمت‌های این گیاه است.

- در درمان رماتیسم و درد مفاصل موثر است.

-ادرارآور است.

-ملین و ضد یبوست می‌باشد و بهترین دارو برای رفع یبوست در افراد سالخورده و کسانی است که انقباضات روده بزرگ در آنها ضعیف شده‌است.

-دم کرده برگهای خشک شده آن در رفع اسهال موثر است.

-برای از بین بردن خارش بدن ( بخصوص در مورد گزیدگی گیاه گزنه که برای رفع خارش از آن استفاده می شد)، پوست ساقه آنرا در روغن بجوشانید و سپس آنرا صاف کرده و بگذارید سرد شود. این روغن را روی قسمت‌هایی که خارش دارد بزنید.

-برای جوشخوردن استخوان و مداوای شکستگی استخوان، از دم کرده ریشه این درختچه استفاده کنید.

-بیماریهای کلیه و مجاری ادرار را درمان می‌کند.

-سنگ کلیه را خارج می‌سازد.

-خوردن میوه آقطی سیاه مالیده آن به سر باعث سیاه شدن مو و تقویت مو می‌شود.

-جوشانده گلهای آقطی سیاه را روی سوختگی‌ها بگذارید و کمپرس کنید اثر شفابخش درد.

-برای از بین بردن ورم چشم می‌توان چشم را با جوشانده گلهای این گیاه شستشو داد.

-جوشانده برک این درخت آفَت درختان و سبزیجات را از بین می‌برد.

-برای شادابی پوست صورت از بین بردن لکه‌ها و کک و مک می‌توان از ماسک زیر استفاده کرد:

 

طرز استفاده:

1- جوشانده : مقدر ۶۰ گرم پوست ساقه، برگ و یا میوه این درختچه را در یک لیتر آب ریخته و بگذارید آهسته بجوشد تا حجم آن به نصف برسد. سپس آنرا صاف کنید.

2-شراب آقطی سیاه: ۱۵۰ گرم پوست ساقه یا ریشه این گیاه را در یک لیتر آب شراب سفید ریخته وبگذارید بمدت ۱۵ روز بماند البته هر روز آنرا هم بزنید. پس از اینمدت آنرا صاف کرده و در شیشه دربست نگهدری کنید. مقدر مصرف این شراب یک قاشق سوپخوری و سه بار در روز است.

3-سرکه آقطی سیاه: ۱۰-۲۰ گرم برگهای خشک شده این درختچه را در یک لیتر سرکه ریخته و بگذارید تا مدت دو هفته بماند و هر روز آنرا بهم بزنید . پس از این مدت آنرا صاف کرده و در شیشه دبست نگهدری کنید. مقدر مصرف این شراب سوپخوری و سه بار در روز است.

4-دم کرده آقطی سیاه: مقدر ۱۰۰ گرم گل خشک شده این درختچه را در یک لیتر آبجوش ریخته و بمدت ۱۰ دقیقه دم کنید. از این دم کرده یم توانید برای شستشوی زخم‌ها استفاده کنید.

5-شیره یا آب میوه: میوه‌های رسیده آقطی سیاه را فشار داده تا شیره آن خارج شود. مقدر مصرف این شیره یک قاشق چایخوری مخلوط در یک لیوان آب می‌باشد.

6-شراب آقطی سیاه: آب میوه را گرفته و با هم وزن آن قند مخلوط کنید. سپس این مخلوط را بجوشانید شربت غلیظی بدست آید.